Những công trình đầu tiên đi giám sát, tôi luôn băn khoăn một chuyện:
Mình nên đứng ở đâu trên công trường?
Đứng sát chủ nhà quá, người thợ sẽ có cảm giác mình chỉ lên để bắt lỗi. Đứng gần đội thi công quá, chủ nhà lại băn khoăn liệu người giám sát có thật sự bảo vệ quyền lợi của mình. Còn đứng ở giữa thì nghe có vẻ công bằng, nhưng nhiều khi lại chẳng giải quyết được điều gì.
Phải khá lâu sau, tôi mới hiểu rằng câu trả lời không nằm ở vị trí mình đứng.
Mà nằm ở mục tiêu cuối cùng của công việc.
Đó là giúp chủ nhà có được một ngôi nhà tốt.
Vì vậy, nếu ai hỏi tôi người giám sát đứng về phía ai, tôi vẫn sẽ trả lời:
Tôi đứng về phía chủ nhà.
Không phải vì chủ nhà là người thuê tôi. Mà vì sau ngày bàn giao, người sống trong ngôi nhà ấy thêm hai mươi hay ba mươi năm nữa không phải tôi, cũng không phải đội thợ. Một viên gạch lát chưa phẳng, một vị trí ổ cắm chưa hợp lý hay một chỗ chống thấm làm chưa tới rồi cũng sẽ trở thành câu chuyện của chính gia đình họ.
Nghĩ như vậy nên tôi chưa bao giờ thấy phiền khi chủ nhà hỏi nhiều. Có người cầm thước đo từng ô cửa. Có người gọi điện chỉ để hỏi vì sao hôm nay công trường dùng loại thép khác hôm trước. Cũng có người chụp một tấm ảnh rồi nhắn: "Anh xem giúp em có đúng không?". Tôi không gọi đó là khó tính.
Tôi gọi đó là... xây nhà.
Với nhiều người, đây là khoản đầu tư lớn nhất trong cả cuộc đời. Họ cẩn thận không phải vì thiếu niềm tin, mà vì muốn sau này không phải tự hỏi: "Giá ngày ấy mình kiểm tra kỹ hơn một chút..."
Nhưng đứng về phía chủ nhà không có nghĩa là đứng đối diện với nhà thầu.
Tôi từng thấy những công trường mà mỗi buổi sáng bắt đầu bằng sự nghi ngờ. Chủ nhà nghi thợ làm ẩu. Nhà thầu sợ giám sát bắt bẻ. Người giám sát lại nghĩ mình phải thật "căng" mới thể hiện được trách nhiệm. Không khí lúc nào cũng nặng nề. Và thật lạ, những công trình như vậy hiếm khi đạt được kết quả tốt nhất.
Ngược lại, những công trường tôi nhớ lâu thường khá yên ắng. Người thợ hiểu mình cần làm gì. Chủ nhà hiểu vì sao phải làm như vậy. Có gì chưa rõ thì cùng trao đổi. Có gì chưa đúng thì cùng sửa. Không ai mất mặt. Không ai phải thắng.
Chỉ có công trình là được lợi.
Nhiều người nghĩ giám sát là người đi tìm lỗi.
Thực ra, phần lớn thời gian của tôi lại dành để tìm cách... đừng có lỗi.
Một góp ý khi dựng cốp pha có thể tránh cả tuần đục phá sau này. Một cuộc trao đổi trước khi đổ bê tông có thể giúp đội thi công làm nhàn hơn, chủ nhà tiết kiệm hơn và công trình bền hơn. Có những việc chỉ mất mười phút để kiểm tra, nhưng nếu bỏ qua sẽ mất rất nhiều ngày để sửa.
Đi công trường lâu, tôi còn học được một điều.
Người thợ cũng có lòng tự trọng.
Khi họ hiểu yêu cầu kỹ thuật, được lắng nghe và được tôn trọng, họ thường làm tốt hơn rất nhiều so với khi chỉ nhận những lời quát mắng hay nghi ngờ. Tôi luôn tin rằng một đội thợ làm việc với tâm thế thoải mái sẽ tạo ra một công trình chỉn chu hơn. Cuối cùng, người hưởng lợi vẫn là chủ nhà.
Điều tôi ngại nhất trên công trường không phải một lỗi kỹ thuật.
Mà là sự mất niềm tin.
Khi chủ nhà không còn tin nhà thầu, nhà thầu không còn muốn giải thích, còn giám sát chỉ chăm chăm ghi nhận sai sót, mọi việc sẽ trở nên khó khăn hơn rất nhiều. Một ngôi nhà tốt không chỉ được xây bằng bê tông và thép. Nó còn được xây bằng sự hợp tác của những người cùng hướng về một mục tiêu.
Tôi đứng về phía chủ nhà.
Nhưng cách tôi bảo vệ chủ nhà không phải là tạo thêm áp lực cho nhà thầu. Tôi muốn đội thi công hiểu mình đang làm gì, vì sao phải làm như vậy và có đủ điều kiện để làm tốt công việc của mình. Bởi một người thợ được tôn trọng thường sẽ để lại sau lưng mình một công trình cũng đáng được tôn trọng.
Đi qua nhiều công trường, tôi nhận ra ngày bàn giao nhà thường rất giống nhau. Chủ nhà mở cánh cửa mới với nhiều hy vọng. Đội thợ lặng lẽ thu dọn dụng cụ rồi sang công trình khác. Người giám sát cũng hoàn thành công việc của mình.
Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất không nằm ở buổi bàn giao ấy.
Mà là nhiều năm sau, khi ngôi nhà vẫn âm thầm phục vụ cuộc sống của những người đang ở trong đó, đến mức họ quên mất đã từng có biết bao người cùng góp sức để mọi thứ trở nên... đúng như nó nên vậy.
