Nếu cách đây mười năm có ai nói với tôi rằng rồi sẽ có ngày căn bếp "chuyển hộ khẩu" lên tầng mái, có lẽ tôi sẽ bật cười. Người Việt mình vốn quen bước vào nhà là nghe tiếng dao thớt, ngửi mùi hành phi và biết ngay hôm nay ăn gì. Vậy mà vài năm trở lại đây, đi qua nhiều công trình nhà phố mới xây, tôi lại gặp một khung cảnh khác. Tầng một sạch sẽ như một phòng trưng bày. Không thấy bếp. Không thấy bàn ăn. Chỉ thấy gara, phòng khách và... một chiếc thang máy.
Thoạt nhìn, đó giống như một xu hướng thiết kế. Nhưng quan sát kỹ hơn, tôi nghĩ nó phản ánh một thay đổi trong cách sống. Khi thang máy gia đình trở nên phổ biến, việc mang vài túi thực phẩm hay một nồi lẩu lên tầng mái không còn là câu chuyện đáng ngại. Thế là căn bếp bắt đầu có cơ hội "đổi chỗ". Chỉ một thiết bị nhỏ, nhưng đủ để làm thay đổi cách người ta tổ chức cả ngôi nhà.
Tôi hiểu vì sao nhiều chủ nhà thích lựa chọn này. Đứng nấu ăn trong một không gian có gió luôn dễ chịu hơn bốn bức tường kín. Buổi chiều mở cửa sân thượng, mùi thức ăn theo gió bay đi thay vì quanh quẩn trong nhà. Tối đến, cả gia đình ăn cơm dưới bầu trời, vài chậu cây xanh bên cạnh, xa xa là những mái nhà đã lên đèn. Một nồi canh vẫn thế. Nhưng cảm xúc thì khác.
Đổi lại, tầng một cũng có thêm rất nhiều khoảng thở. Gara rộng hơn. Phòng khách gọn gàng hơn. Những ngôi nhà kết hợp kinh doanh hay làm văn phòng càng thấy rõ lợi ích này. Khách đến không phải đi ngang qua bếp, người trong nhà cũng không phải vội vàng cất nồi niêu mỗi khi có người ghé chơi. Có những thay đổi không quá lớn, nhưng sống lâu mới thấy hết giá trị của chúng.
Nhưng rồi cuộc sống luôn có cách đặt ra những câu hỏi mà bản vẽ không trả lời sẵn. Chuông cửa reo. Shipper tới. Đứa nhỏ vừa đi học về. Nồi cá đang sôi. Lúc ấy người đứng bếp mới nhớ mình đang ở... tầng bốn. Không xa lắm. Nhưng cũng đủ để mọi việc chậm đi một nhịp.
Đó là điều tôi gặp khá nhiều sau khi công trình đã có người ở. Trong nhiều gia đình Việt Nam, người đứng bếp thường cũng là người quán xuyến mọi sinh hoạt. Vừa nấu ăn, vừa để ý tiếng xe ngoài cổng, vừa gọi bọn trẻ rửa tay trước bữa cơm. Những việc ấy diễn ra rất tự nhiên khi bếp ở gần không gian sinh hoạt chính. Khi bếp lên mái, khoảng cách không chỉ tính bằng số tầng, mà còn bằng sự hiện diện.
Thang máy cũng vậy. Nó làm cuộc sống tiện hơn rất nhiều. Cho đến ngày... nó nghỉ phép. Một lần bảo trì định kỳ, một buổi mất điện hay một sự cố nhỏ là đủ để vài túi đồ ăn bỗng trở thành bài tập thể lực mà chẳng ai đăng ký. Điều này không xảy ra thường xuyên, nhưng thiết kế tốt luôn nghĩ đến cả những ngày bình thường nhất.
Vậy có nên đưa bếp lên tầng mái không? Tôi thường trả lời bằng một câu hỏi khác. Gia đình bạn sẽ sống với nhau ở đâu nhiều nhất? Nếu tầng một dành cho kinh doanh, tiếp khách hoặc gara, bếp trên mái là một lựa chọn rất đáng cân nhắc. Nếu nhà có trẻ nhỏ, ông bà lớn tuổi hoặc người nội trợ cần quan sát mọi sinh hoạt, bếp gần phòng khách lại có nhiều lợi thế hơn. Không có phương án nào đúng cho tất cả. Chỉ có phương án đúng với nhịp sống của gia đình mình.
Nếu vẫn yêu khoảng sân trên mái, tôi thường gợi ý một cách dung hòa. Bếp chính ở trên để tận hưởng ánh sáng và gió. Dưới tầng một hoặc tầng lửng chỉ cần thêm một quầy bếp nhỏ với bồn rửa, tủ lạnh và chiếc bếp từ đơn. Một ly cà phê buổi sáng, một cốc nước lúc nửa đêm hay bữa sáng vội vàng sẽ không còn phải phụ thuộc vào chiếc thang máy. Chỉ một góc nhỏ. Nhưng giúp cả ngôi nhà vận hành nhẹ nhàng hơn.
Đi qua nhiều công trình, tôi nhận ra người ta hiếm khi nhớ mình đã chọn loại gạch nào cho bếp hay tay nắm tủ màu gì. Điều còn lại sau vài năm thường là cảm giác mọi thứ có thuận tay hay không. Có dễ gọi nhau xuống ăn cơm không. Có hay phải chạy lên chạy xuống không. Có muốn ngồi thêm với nhau sau bữa tối không.
Có lẽ một ngôi nhà cũng giống như một đôi giày. Lúc mới mua, người ta thường nhìn vào kiểu dáng. Chỉ đến khi đi đủ xa, mới biết điều đáng giá nhất là nó có thực sự vừa với mình hay không.
Nếu muốn hình dung rõ hơn, bạn có thể thử tìm trên Pinterest:
- rooftop kitchen townhouse
- rooftop dining terrace
- family dinner rooftop
- urban rooftop garden
Đừng tìm căn bếp đẹp nhất. Hãy tìm căn bếp mà bạn có thể hình dung gia đình mình sẽ sống trong đó.
